Trên tờ tạp chí International Journal of Infectious Diseases [Tạp chí Bệnh truyền nhiễm Quốc tế] mới đây có đăng bài tổng quan về các lựa chọn điều trị cho virus MERS-CoV dựa trên rà soát về điều trị virus SARS-CoV (https://docs.google.com/file/d/0B7nN...it?usp=sharing). Nhân đây chúng tôi xin giới thiệu tóm lược bài báo này để các bác tham khảo.

Các virus corona là các virus ARN thường gây bệnh hô hấp trên nhẹ. Sự xuất hiện của SARS (severe acute respiratory syndrome – hội chứng hô hấp cấp nặng), MERS (middle east respiratory syndrome – hội chứng hô hấp Trung Đông) đã thu hút sự chú ý toàn cầu về ý nghĩa lâm sàng của các virus này.

Virus corona gây ra hội chứng MERS này (MERS-CoV) được phân lập đầu tiên vào tháng 6/2012 từ đường hô hấp của một doanh nhân ở vùng Bisha thuộc A-rập Xê-út, ông này sau đó chết vì viêm phổi và suy thận. Cho đến 28/7/2013, MERS-CoV đã gây 91 trường hợp bệnh khẳng định bằng xét nghiệm và 46 tử vong, tỷ lệ tử vong cao tới 50%. Tỷ lệ tử vong cao có thể do hiện mới chỉ thấy được phần nổi của tảng băng chìm. Khi ngày càng phát hiện thêm được những trường hợp nhẹ hơn thì tỷ lệ tử vong sẽ giảm. Cũng giống như SARS, triệu chứng thường gặp của MERS là sốt, ho, khó thở và triệu chứng tiêu hóa. Phần lớn bệnh nhân viêm phổi và đa số có bệnh kèm theo.

Hiện chưa có điều trị đặc hiệu hay vắc xin cho MERS-CoV. Kinh nghiệm từ SARS gợi ý một số can thiệp như ribavirin, kèm theo corticoid hoặc không, interferon alfa kèm corticoid, ribavirin kèm lopinavir và ritonavir, và huyết tương giai đoạn hồi phục.

Các tác giả tìm kiếm một cách hệ thống các cơ sở dữ liệu PubMed, Science Direct và Cochrane bằng các từ khóa ‘‘SARS’’, ‘‘coronavirus’’, kết hợp với ‘‘treatment’’ [điều trị], human studies [nghiên cứu trên người], randomized controlled trials (RCT) [thử nghiệm ngẫu nhiên có đối chứng], prospective cohort designs [thiết kế thuần tập tiến cứu] hoặc retrospective cohort designs [thiết kế thuần tập hồi cứu], case-control designs [thiết kế bệnh chứng] hoặc case series [nghiên cứu một loạt các trường hợp]; các thuốc đưa vào tìm kiếm là ribavirin, interferon, Lopinavir và ritonavir (LPV/r), và convalescent plasma [huyết tương giai đoạn hồi phục]. Tạm chưa đề cập đến corticoid trong tổng quan này.

Sau khi tìm kiếm có 54 nghiên cứu về SARS và coronavirus, trong đó có 35 nghiên cứu được loại ra vì không liên quan. Còn lại 19 nghiên cứu có 9 nghiên cứu về ribavirin kèm theo interferon hoặc không; 2 nghiên cứu lopinavir/ritonavir; 6 nghiên cứu huyết tương giai đoạn hồi phục, 1 nghiên cứu interferon alpha và 1 nghiên cứu so sánh interferon alpha với ribavirin.

Thuốc được sử dụng nhiều nhất là ribavirin, trong đó chỉ có 4/7 báo cáo có nhóm chứng, tỉ lệ tử vong dao động từ 5% đến 42,8%. Hai nghiên cứu thấy cải thiện triệu chứng ở 71,4-80% bệnh nhân. Tỉ lệ chuyển khoa Điều trị tích cực là 13-20%. Vấn đề nổi bật nhất của ribavirin là tỷ lệ biến cố bất lợi cao (huyết tán 68,5%). Bổ sung thêm lopinavir/ritonavir vào phác đồ ribavirin giúp cải thiện kết cục lâm sàng và giảm tỉ lệ tử vong.

Chỉ có duy nhất 1 thử nghiệm ngẫu nhiên có đối chứng so sánh ribavirin với interferon-1a và không thấy sự vượt trội của ribavirin so với interferon. Có những nghiên cứu quan sát so sánh interferon-1a với nhóm chứng không điều trị nhận thấy interferon làm cải thiện các thông số lâm sàng và xét nghiệm. Tuy nhiên vấn đề là chưa có phác đồ interferon chuẩn và chưa xây dựng được bộ dữ liệu về biến cố bất lợi.

Các nghiên cứu về huyết tương giai đoạn hồi phục chủ yếu là các báo cáo trường hợp. Có 3 nghiên cứu so sánh thấy nhóm dùng huyết tương có thời gian nằm viện ngắn hơn và tỷ lệ tử vong thấp hơn. Một nghiên cứu in vitro còn cho thấy trong huyết tương giai đoạn hồi phục của bệnh nhân SARS có kháng thể kháng chéo với MERS-CoV.

Sau đây là bảng đề xuất của các tác giả về những biện pháp có thể xem xét đối với MERS-CoV

Thuốc Liều bình thường
Crcl > 50 ml/phút
Suy thận
Crcl 20-50 ml/phút
Lọc máu
Crcl < 20 ml/phút
Ribavirin uống 2000 mg liều khởi đầu, rồi
1200 mg 8h/lần x 4 ngày, rồi
600 mg 8h/lần x 4-6 ngày
2000 mg liều khởi đầu, rồi
600 mg 8h/lần x 4 ngày, rồi
200 mg 6h/lần x 4-6 ngày
2000 mg liều khởi đầu, rồi
200 mg 6h/lần x 4 ngày, rồi
200 mg uống 12h/lần
Peg interferon alfa 2b 1,5 mcg/kg 1 lần/tuần x 2 Giữ nguyên liều Giữ nguyên liều
Lopinavir 400 mg/ ritonavir 100 mg uống Lopinavir 400 mg/ ritonavir 100 mg 2 lần/ngày x 10 ngày
Có thể kết hơp ribavirin
Giữ nguyên liều Giữ nguyên liều
Huyết tương giai đoạn hồi phục 300- 500 ml huyết tương toàn phần (3 – 5 ml/kg), tốc độ 2ml/phút 1 lần vào ngày 2 ở khoa Điều trị tích cực Giữ nguyên liều Giữ nguyên liều