Results 1 to 1 of 1

Thread: Tật nứt đốt sống và gai đốt sống

  1. #1
    drbinh's Avatar
    drbinh is offline Sinh viên Y2
    Giấy phép số
    NT-51
    Cấp phép ngày
    Jul 2012
    Bệnh nhân
    42
    Cám ơn
    0
    Được cám ơn
    37/19
    Kinh nghiệm khám
    9

    Default Tật nứt đốt sống và gai đốt sống

    Ths. Bs. Bùi Hải Bình
    Khoa Cơ Xương Khớp - Bệnh viện Bạch Mai

    Tật nứt đốt sống (Spina bifida hay rachischisis, còn có tên khác là spondyloschisis) là một nhóm các rối loạn bẩm sinh do thiếu hụt một phần hoặc hoàn toàn cung sau một hay nhiều đốt sống dẫn đến cung sau đóng không hoàn toàn hoặc không có. Bệnh thường kết hợp bất thường về tuỷ sống, màng tuỷ và các dây thần kinh. Trên thế giới bệnh chiếm tỷ lệ từ 1-2 bệnh nhân/1000 dân số trong đó hay gặp nhất ở các nước Bắc Âu như Vương quốc Anh, Hungary với tỷ lệ 3-4/1000; ít gặp hơn ở Pháp, cộng hoà Séc, Nhật với tỷ lệ 0,1-0,6/1000.



    Giải phẫu bệnh đốt sống

    Đốt sống điển hình bao gồm một thân, một cung sau đốt sống và các mỏm gai. Cung và thân hợp thành một lỗ gọi là lỗ đốt sống. Một chuỗi nhiều lỗ đốt sống tạo thành ống xương bao quanh tuỷ sống gọi là ống tuỷ. Bên trong ống tuỷ chứa tuỷ sống, các rễ thần kinh từ tuỷ sống đi ra ngoài qua các lỗ tiếp hợp, dịch não tuỷ, các màng tuỷ.

    Bình thường cung sau đốt sống liền cùng với màng cứng tạo thành lớp thành sau cứng chắc bao bọc các thành phần bên trong ống tuỷ. Khi có bất thường cung sau khép không kín hoặc không có cung sau, đơn độc hoặc phối hợp vối các bất thường của thành phần trong tuỷ sống tạo thành tật nứt đốt sống.

    Sinh bệnh học tật nứt đốt sống

    Di truyền đa yếu tố với sự tương tác đa gen kết hợp các yếu tố môi trường, đặc biệt là yếu tố dinh dưỡng trong đó sự thiếu hụt acid folic đóng vai trò rất quan trọng.

    Những tật sinh ra do thiếu sót về sự đóng ống tuỷ thường xảy ra vào ngày thứ 17-30 của thai kỳ, thời điểm mà đa số bà mẹ chưa biết mình đang mang thai, khi đó kích thước thai nhi mới chỉ bé bằng hạt gạo.

    Những bất thường này có thể phát hiện thông qua phát hiện sự gia tăng bất thường Alpha-fetoprotein- aFP (một loại protein bào thai, có rất ít ở người bình thường trưởng thành). Nồng độ đỉnh aFP trong thời gian từ tuần 13 đến 15 của thai kỳ kết hợp với chọc dịch ối làm xét nghiệm và siêu âm cho phép chẩn đoán sớm bệnh. Tuy nhiên một số tật khác trong nhóm như thoát vị não hay thoát vị tuỷ sống thường không phát hiện được bằng định lượng aFP.

    Một số thể bệnh khác nhau của tật nứt đốt sống

    Thoát vị tuỷ- màng tuỷ (myelomeningocele- còn gọi là spina bifida cystica):

    Đây là dạng phổ biến nhất của tật nứt đốt sống, chiếm tới 94% trường hợp. Trong dạng này, tổn thương hở cung sau đốt sống dẫn đến dịch não tuỷ, màng cứng, màng nhện tuỷ và tuỷ sống lồi ra sau tạo thành một khối thoát vị ở phía sau lưng, khu vực đường giữa cột sống.

    Tổn thương này có thể gặp ở bất kỳ vị trí nào nhưng hay gặp nhất là vùng cột sống thắt lưng.

    Thoát vị màng tuỷ- tuỷ sống (meningomyelocele) cũng là một dạng trong đó nổi bật là triệu chứng thoát vị màng tuỷ. Ngoài ra căn cứ vào các thành phần trong ống sống thoát vị mà có các thuật ngữ:

    Thoát vị tuỷ sống (myelocele)

    Thoát vị màng tuỷ (meningocele)- chỉ có tổn thương màng tuỷ, không có tổn thương tuỷ sống và dây thần kinh

    Tuỳ theo mức độ, thành phần thoát vị, vị trí khối thoát vị (ở tuỷ cổ, ngực, cột sống thắt lưng hay vùng cùng cụt) mà biểu hiện bệnh khác nhau, từ không có triệu chứng đến có các biểu hiện:

    + Bất thường vận động như co cứng cơ chi dưới tiến triển, yếu chi, liệt chi

    + Bất thường thần kinh như rối loạn cảm giác, rối loạn cơ tròn gây khó khăn trong đại, tiểu tiện

    + Cong vẹo cột sống, gù, gẫy xương, trật khớp háng, hiếm gặp hơn là trật các khớp khác

    + Các bất thường về nghe, nhìn; não úng thuỷ

    + Động kinh

    Khi chẩn đoán bệnh cần xem có khối thoát vị hay không, biểu hiện bằng: khối mềm phía sau cột sống, phân tích dáng đi, nghiên cứu cơ lực, phản xạ gân xương, động tác phối hợp...

    Các xét nghiệm máu không có biểu hiện đặc hiệu

    Chụp Xquang để đánh giá tình trạng vẹo cột sống, trật khớp háng, đặc biệt có thể phát hiện tình trạng cung sau đốt sống khép không hoàn toàn hoặc không có cung sau

    Chụp cắt lớp vi tính (CT scan) vùng tổn thương để đánh giá tình trạng tổn thương cung sau đốt sống, não úng thuỷ, thoát vị dịch não tuỷ

    Chụp cộng hưởng từ (MRI) cho hình ảnh chi tiết về những tổn thương tuỷ sống và bất thường phần mềm như tuỷ sống, màng não tuỷ, da cơ... liên quan.

    Tật nứt đốt sống ẩn (spina bifida occulta) còn gọi là gai đôi cột sống:

    Một hay nhiều đốt sống có cung sau thân xương đóng không hoàn toàn mà không kèm theo bất thường của tuỷ sống, màng não tuỷ cũng như các rễ dây thần kinh xuất phát từ tuỷ sống.

    Vị trí xảy ra chủ yếu ở vùng chuyển tiếp giữa cột sống thắt lưng và xương cùng

    Có khoảng 10% người khoẻ mạnh bình thường được chụp Xquang phát hiện có tật này- theo một số nghiên cứu tỷ lệ này có thể tới trên 30%. Nhìn chung đa số phát triển hoàn toàn bình thường không có triệu chứng bệnh, không ảnh hưởng đến vận động cũng như phát triển

    Tuy nhiên một số ít trường hợp có thể phát triển bất thường khi kèm theo sự có mặt của:

    + Khối u mỡ (lipoma) vùng tuỷ sống hay ống tuỷ xơ hoá (fibrous cord). Khi đó bệnh nhân có thể có dấu hiệu thần kinh với triệu chứng rất mơ hồ, khó phát hiện như: rối loạn về tiểu tiện hoặc bất thường hệ vận động chi dưới, hay gặp là biến dạng chân, nhất là dạng chân cong (cavus)

    + Xơ tuỷ có thể mở rộng từ trong ống tủy lan tới vùng da nông, gây ra một hố lõm ở bề mặt da với rối loạn sắc tố da có thể kèm thêm mọc nhiều lông tại chỗ.

    Đây là những triệu chứng dễ phát hiện trên lâm sàng. Cần phải kiểm tra kỹ khi các dấu hiệu thần kinh tiến triển nặng hơn.

    Các kỹ thuật chẩn đoán hình ảnh như chụp Xquang thường quy thẳng nghiêng cột sống, chụp cắt lớp vi tính hay chụp cộng hưởng từ nhằm phát hiện sự tồn tại của khối u mỡ hay xơ tuỷ cũng như các dấu hiệu thoát vị não- màng tuỷ hoặc thoát vị tuỷ mỡ (lipomyelocele).

    Điều trị tật nứt đốt sống: tuỳ theo mức độ tổn thương

    Thường ở trẻ sơ sinh khi có khối thoát vị- bao gồm dịch não tuỷ và tuỷ sống, các rễ thần kinh lồi ra sau sẽ làm tăng nguy cơ nhiễm trùng thần kinh nên trẻ cần được phẫu thuật ngay.

    + Việc phẫu thuật bao gồm giải phóng khối thoát vị, đặt tuỷ sống cũng như màng tuỷ vào trong ống tuỷ, đóng lại ống tuỷ, bao bọc ống tuỷ bởi cơ, da.

    + Nếu có não úng thuỷ cần dẫn lưu dịch não tuỷ.

    + Việc phục hồi chức năng vận động, chức năng đại tiểu tiện là rất quan trọng trong điều trị hậu phẫu.

    Trường hợp tật nứt đốt sống ẩn (gai đôi đốt sống) đại đa số trường hợp chỉ là dấu hiệu về mặt hình ảnh, không phải là nguyên nhân gây đau cột sống thắt lưng như nhiều người lầm tưởng do đó không cần điều trị gì. Nếu có biểu hiện đau cột sống dai dẳng cần tìm các nguyên nhân khác hoặc xem có tổn thương phối hợp u mỡ tuỷ sống hay xơ tuỷ để có biện pháp điều trị thích hợp.



    Dự phòng tật nứt đốt sống

    Chế độ ăn giàu acid folic. Thường khuyến cáo phụ nữ ở độ tuổi sinh đẻ, những người có kế hoạch mang thai nên uống 0,4mg acid folic mỗi ngày. Các thức ăn giàu acid folic bao gồm ngũ cốc, cải, rau bina, đa số rau xanh và hoa quả họ cam...

    Lưu ý chỉ khi phát hiện có thai mới uống acid folic cũng là quá muộn cho mục đích phòng ngừa bệnh vì chất này dường như chỉ có tác dụng ở thời điểm rất sớm, xung quanh thời điểm vừa mới thụ thai.

  2. The Following 2 Users Say Thank You to drbinh For This Useful Post:

    ndd0713 (20-09-13),thanhnga (06-08-14)


LinkBacks (?)

Thread Information

Users Browsing this Thread

Hiện có 1 bác đang thực tập trong bệnh phòng này. (0 học viên và 1 dự thính)

Similar Threads

  1. [Tin tức] Cứu sống bệnh nhi có nhịp tim đập nhanh bằng sóng cao
    By Ha Phuong in forum THÔNG TIN Y DƯỢC
    Bệnh nhân: 0
    Last Post: 21-07-14, 18:56
  2. Bệnh nhân: 0
    Last Post: 18-08-13, 14:24

Bookmarks

Quyền viết bài

  • Bác không được phép tạo bài mới
  • Bác không được phép trả lời bài
  • Bác không được đính kèm file vào bài viết
  • Bác không được sửa lại bài mình viết
  •