TÁC DỤNG PHỤ CỦA THUỐC TRÊN HỆ TIẾT NIỆU
BS Nguyễn Thành Tâm

CÁC THUỐC GÂY TỔN THƯƠNG THẬN
Một thuốc có thể gây tổn thương thận bằng một hoặc nhiều cơ chế khác nhau. Chẳng hạn thuốc kháng viêm không corticoid (NSAID) có thể gây suy thận cấp, viêm ống thận mô kẽ hoặc viêm cầu thận. Một thuốc có thể gây tổn thương cấp tính hoặc mạn tính. Chẳng hạn ciclosporine có thể gây suy thận cấp nhưng cũng có thể gây suy thận mạn. Các cơ chế gây tổn thương thận thường gặp là:
§ Giảm tưới máu thận: NSIAD, thuốc ức chế men chuyển, ức chế thụ thể angiotensin II, ciclosporine, tacrolimus.
§ Tổn thương ống thận trực tiếp: kháng sinh aminoglycoside, chất cản quang.
§ Tổn thương ống thận gián tiếp: qua ly giải cơ vân (fibrate, statin), qua tán huyết (quinine, rifampicine), qua tiểu tinh thể (acyclovir, methotrexat)
§ Tổn thương ống thận và mô kẽ: lithium, tenofovir.
§ Viêm ống thận mô kẽ do dị ứng: NSAID, kháng sinh bêta lactam, rifampicine, cimetidine, ciprofloxacine, thuốc lợi tiểu, allopurinol.
§ Tổn thương cầu thận do dị ứng: NSAID, interferon, muối vàng.
§ Tổn thương nội mạc mạch máu (huyết khối vi mạch): ciclosporine, gemcitabine, clopidogrel, mitomycine.
§ Xơ hóa sau phúc mạc: ergotamine, thuốc ức chế bêta.


CÁC THUỐC GÂY TỔN THƯƠNG BÀNG QUANG
Tiểu không kiểm soát
Cơ vòng bàng quang được điều kiển bởi hệ thần kinh giao cảm thông qua thụ thể .
§ Tiểu không kiểm soát do stress: các thuốc hướng thần (thioridazine, clozapine, thiohexane, chlorpromazine và haloperidol), các thuốc ức chế thụ thể (prazosin, terazosin and doxazosin).
§ Tiểu gấp không kiểm soát: colchicine, thuốc lợi tiểu.
Ứ nước tiểu
Tống xuất nước tiểu là kết quả của co thắt cơ bàng quang (do thần kinh đối giao cảm chi phối) kết hợp dãn cơ vòng bàng quang (giảm tín hiệu giao cảm thông qua thụ thể ). Các thuốc chống thần kinh đối giao cảm (antimuscarinic) sẽ làm cơ bàng quang không co được, gây ứ đọng nước tiểu (bảng 1).


Bảng 1. Các thuốc chống thần kinh đối giao cảm (antimuscarinic) làm ứ nước tiểu


Các thuốc giảm đau gốc thuốc phiện (pethidine, pentazocine, phenazocine, fentanyl và dipipanone) dùng sau phẫu thuật cũng có thể gây ứ nước tiểu.


Viêm bàng quang: cyclophosphamide (viêm bàng quang xuất huyết), tiaprofenic acid.
Ung thư bàng quang: cyclophosphamide.


THUỐC GÂY SỎI HỆ TIẾT NIỆU
Một số thuốc có thể gây sỏi hệ tiết niệu do làm tăng thải acid uric hoặc canxi qua đường tiểu: acetazolamide, thuốc điều trị ung thư, colecalciferol (vitamin D), indinavir, nitrofurantoin, triamterene.


YẾU TỐ NGUY CƠ CỦA TÁC DỤNG PHỤ CỦA THUỐC TRÊN THẬN
§ Đang bị suy thận cấp chức năng (thận bị giảm tưới máu).
§ Trên 60 tuổi.
§ Suy thận mạn.
§ Dùng thuốc liều cao hoặc lâu dài.
§ Phối hợp nhiều thuốc có độc tính trên thận.
§ Có bệnh đa u tủy.