VỠ VẬT HANG

PGS. TS. Vũ Nguyễn Khải Ca
TS. BS. Nguyễn Quang

Trung tâm Nam học - Bệnh viện Việt Đức
Khoa Tiết niệu - Bệnh viện Việt Đức

I. ĐẠI CƯƠNG

Vật hang là hai thể hình trụ ở 2 bên lưng dương vật chứa đầy máu khi dương vật cương cứng. Bao bọc vật hang là một bao xơ gọi là cân Abuginea (vỏ trắng) gồm nhiều bó collagen dày và một số sợi đàn hồi. Thành vỏ trắng dày khoảng 2-3 mm, khi dương vật cương cứng mỏng đi còn 0,5 mm nờn dễ bị vỡ khi có chấn thương do bẻ gãy hoặc chấn thương khi giao hợp sai tư thế, cưỡng dâm…

Khi vật hang bị vỡ (rách lớp vỏ trắng), máu thoát ra ngoài gây máu tụ, dương vật biến dạng vẹo lệch, để lại những biến chứng: cong vẹo dương vật, đái khó, đau khi cương, dẫn tới rối loạn cương dương, ảnh hưởng tới chất lượng cuộc sống tình dục của người bệnh.

Chẩn đoán vỡ vật hang chủ yếu dựa vào thăm khám lâm sàng. Điều trị vỡ vật hang chủ yếu bằng phẫu thuật.

II. NGUYÊN NHÂN

Vỡ vật hang thường xảy ra lúc dương vật cương cứng cao độ. Lúc đó, các lớp mạc bao quanh vật hang bị giãn căng ra nên rất mỏng và yếu, chỉ cần một tác động nhẹ làm gấp góc dương vật hoặc va chạm vào dương vật cũng có thể đủ để làm cho các lớp vỏ vật hang bị vỡ ra gây chảy máu từ vật hang ra ngoài.

Các tình huống có thể gây vỡ vật hang:
- Đưa dương vật vào âm đạo vội vàng làm lạc đường
- Cưỡng hiếp
- Giao hợp trong nhiều tư thế đặc biệt, nhất là tư thế nữ ngồi lên trên nam
- Lăn lộn nhiều vũng khi giao hợp gãy chấn thương dương vật
- Giao hợp qua đường hậu môn.
- Tự bẻ dương vật.

Ở Việt Nam, bẻ dương vật lúc cương cứng là nguyên nhân thường gặp; còn ở nhiều nước khác, vỡ vật hang thường xảy ra trong khi giao hợp.

III. CHẨN ĐOÁN

1. Lâm sàng

1.1. Hỏi về hoàn cảnh bị tai nạn

Bệnh nhân thường kể sau tai nạn lúc dương vật cương cứng, thấy có cảm giác vỡ bục ở dương vật, nghe thấy có tiếng kêu “rắc”. Sau đó, người bệnh cảm thấy đau chói ở dương vật và dương vật bắt đầu sưng to lên.

1.2. Khám lâm sàng

Dương vật căng mọng, tụ máu bầm tím. Đám máu tụ có thể lan xuống khắp cả bìu, tầng sinh môn, vùng bẹn, vùng trên xương mu,…

Dương vật bị biến dạng, đầu dương vật thường bị vẹo lệch sang phía đối diện với bên có vị trí vỡ vật hang.
Sờ nắn dương vật thấy có điểm yếu chỗ vỡ vật hang, sờ vào đó bệnh nhân thấy đau chói.

Nếu có thương tổn niệu đạo phối hợp, có thể bị đái khó hoặc bí đái, rỉ máu niệu đạo.

2. Chẩn đoán cận lâm sàng

Một số tác giả trên thế giới có nêu một số phương pháp chẩn đoán cận lâm sàng
- Chụp vật hang: Bơm thuốc cản quang vào vật hang để chụp vật hang
- Chụp cộng hưởng từ (MRI): thấy hình khuyết vật hang
- Chụp động mạch dương vật: xác định tổn thương động mạch hang sâu khi bệnh nhân mất cương cứng dương vật có tiền sử chấn thương dương vật do vật tù đánh vào dương vật lúc dương vật đang cương.
- Siêu âm có giá trị chẩn đoán khối máu tụ nếu khám lâm sàng không phát hiện được tổn thương.

3. Chẩn đoán phân biệt

3.1. Tắc tĩnh mạch lưng sâu

Dương vật sưng to dần, không bị cong vẹo - biến dạng. Bệnh nhân có tiền sử bệnh tim mạch, đó từng bị bệnh này rồi. Xét nghiệm thành phần máu đông, tự kháng thể phát hiện bệnh máu. Siêu âm Doppler có thể phát hiện chỗ tắc mạch.

3.2. Chấn thương tụ máu tổ chức dưới da dương vật.

Bệnh nhân cũng bị chấn thương dương vật nhưng dương vật ít bị cong vẹo. Có chỗ tụ máu nhưng không thấy điểm đau chói. Siêu âm hoặc chụp vật hang không thấy hình ảnh tổn thương vật hang.

4. Chẩn đoán vị trí vỡ vật hang

Chẩn đoán vỡ vật hang không khó khăn, nhưng chẩn đoán vị trí vỡ là một việc cần thiết đối với phẫu thuật viên để quyết định đường rạch da và đôi khi rất khó khăn.

Cần xác định chỗ vỡ vật hang ở bên phải hay bên trái; ở gốc dương vật, ở 1/3 giữa hay ở phía đầu dương vật.

Vỡ ở gốc dương vật gặp nhiều nhất, sau đó đến thân dương vật và tỷ lệ thấp nhất là ở đầu dương vật.

IV. ĐIỀU TRỊ

1. Điều trị nội khoa

Điều trị nội khoa có thể là băng ép với đá, có hoặc không kết hợp với đặt sonde đái tạm thời. Dùng phối hợp với thuốc kháng sinh, chống viêm, giảm phù nề. Có thể dùng thêm thuốc giảm cương dương vật.

Tuy nhiên, do tỷ lệ biến chứng sớm và di chứng lâu dài sau điều trị nội khoa cao tới 10-53% nên vấn đề điều trị nội khoa bảo tồn không nên đặt ra. Thái độ xử trí vỡ vật hang là mổ cấp cứu sau khi có chẩn đoán xác định

2. Điều trị phẫu thuật

Phẫu thuật vỡ vật hang chủ yếu nhằm
- Cắt lọc chỗ bầm dập
- Lấy hết mỏu tụ, cầm máu
- Khâu kín chắc lớp vỏ trắng bị vỡ
- Đề phòng biến chứng

3. Phương pháp phẫu thuật

3.1. Phương pháp vô cảm

Gây tê tuỷ sống hay gây tê vùng tại chỗ

3.2. Đường rạch

Tuỳ theo vị trí của nơi vỏ trắng vật hang bị vỡ, có thể áp dụng thích hợp:
- Vỡ vật hang ở 1/3 đầu: Đường rạch vòng quanh dương vật dưới rãnh quy đầu khoảng 1 cm, rồi lóc da xuống chỗ vỡ (Hình 1)

Hình 1

- Vỡ vật hang ở 1/3 gốc dương vật: Có thể rạch vòng quanh, đưa da lên trên hay rạch dọc

- Vỡ thân vật hang: Rạch dọc vừa đủ ngay trên chỗ vỡ (Hình 2)


Hình 2

3.3.
Các bước phẫu thuật

- Lấy hết máu cục tại nơi vỡ vật hang và xung quanh. Rửa sạch bằng dung dịch mặn 0,9% để kiểm tra thương tổn rõ ràng. Vỏ trắng màu trắng bóng, có máu rỉ ra liên tục, đường vỡ có thể gọn nhưng cũng có thể vỡ nham nhở hình sao, có thể ngắn nhưng cũng có thể dài vòng quanh chu vi hoặc hơn nữa, vào sâu gần hết chu vi vật hang.

- Cắt xén một cách tiết kiệm gọn gàng để 2 mép rách của vỏ trắng dễ khép vào nhau khi khâu.

- Khâu vỏ trắng vật hang bằng chỉ không tiêu hoặc chỉ khâu mạch máu mũi rời. Khâu vùi chỉ buộc vào trong để khi liền lớp vỏ trắng, không sờ thấy nút chỉ (Hình 3)


Hình 3

- Khâu phục hồi lớp mạc sau và mạc nụng bên ngoài bằng chỉ tiêu chậm

- Khâu da tỉ mỉ để tránh sẹo rúm ró

Chỳ ý: Kiểm tra, nếu có thương tổn niệu đạo kèm theo thì phải xử trí niệu đạo hoặc phải đặt thông tiểu cho bệnh nhân

3.4. Hậu phẫu

- Điều trị kháng sinh phối hợp, chống phù nề (ỏ-chymotrypsin 4 viên/ ngày)

- Thuốc an thần tránh cương dương vật sớm: Seduxen 5 mg x 2 viên / ngày (21 giờ)

- Thay băng tránh nhiễm khuẩn vết thương, băng vòng quanh dương vật, tạo điều kiện cho thẳng dương vật, tránh vẹo dương vật sau này.

Tài liệu tham khảo:

1. Allen F.Morey – Management of penile fracture. J Urol, 2005, 173(5): 1635-1638
2. Bệnh học tiết niệu. Nhà xuất bản Y học 2002, tái bản 2007 (đồng tác giả)
3. Mydlo J.H. – Surgeon experience with penile fracture. J Urol, 2001, 166: 526-529.
4. Frank Hinman. Atlas of Urologic Surgery. W.B. Saunders Company. 1989
5. Graham S.D.: Penile trauma. Glenn’s Urologic Surgery, 6th edition. Lippincott Williams&Wilkins, 2004.