• Hỏi và đáp về thuốc kháng sinh và kháng kháng sinh

      26-09-17, 16:29
      Hỏi và đáp về thuốc kháng sinh và kháng kháng sinh
      Kháng kháng sinh là khả năng của vi khuẩn chống lại được các tác dụng của thuốc kháng sinh. Kháng kháng sinh xảy ra khi vi khuẩn thay đổi theo cách làm giảm hiệu quả của các thuốc kháng sinh, hóa chất và các chất khác có tác dụng điều trị hoặc dự phòng nhiễm trùng. Vi khuẩn vẫn tồn tại, tiếp tục nhân lên và gây ra nhiều tác hại hơn.

      Những câu hỏi về vi khuẩn, vi-rút và thuốc kháng sinh

      Q: Vi khuẩn và vi-rút là gì?

      A: Vi khuẩn là các vi sinh vật đơn bào được tìm thấy ở khắp nơi bên trong và bên ngoài cơ thể. Có nhiều vi khuẩn không gây hại. Trong thực tế, một số vi khuẩn thực sự hữu ích, bao gồm phần lớn các vi khuẩn sống trong đường tiêu hóa (ruột). Tuy nhiên, vi khuẩn gây bệnh có thể gây ra bệnh như viêm họng do liên cầu. Mặt khác, vi-rút là các vi sinh vật thậm chí nhỏ hơn vi khuẩn mà không thể sống được bên ngoài tế bào của cơ thể. Chúng gây bệnh bằng cách xâm nhập vào các tế bào khỏe mạnh.

      Q: Thuốc kháng sinh là gì?

      A: Thuốc kháng sinh (antibiotics), hay còn gọi là chất kháng khuẩn (antimicrobial agent), là thuốc chống lại các nhiễm trùng gây ra do vi khuẩn ở cả người và động vật. Thuốc kháng sinh chống lại các nhiễm trùng này bằng cách hoặc là tiêu diệt vi khuẩn hoặc là tạo khó cho sự phát triển và nhân lên của vi khuẩn. Thuốc kháng sinh không có bất cứ tác dụng nào đối với vi-rút.

      Thuật ngữ “thuốc kháng sinh” (“antibiotics”) ban đầu đề cập tới một hợp chất tự nhiên có tác dụng tiêu diệt vi khuẩn, chẳng hạn như một số loại nấm mốc hoặc hóa chất được tạo ra bởi vi sinh vật sống. Về mặt kỹ thuật, thuật ngữ “chất kháng khuẩn” (“antimicrobial agent”) dùng để chỉ cả hợp chất tự nhiên và hợp chất tổng hợp (nhân tạo); tuy nhiên, nhiều người sử dụng thuật ngữ “thuốc kháng sinh” (“antibiotic”) để ám chỉ cả hai.

      Q: Những nhiễm trùng nào do vi-rút gây ra và không nên điều trị bằng thuốc kháng sinh?

      A: Các nhiễm trùng do vi-rút không nên điều trị bằng thuốc kháng sinh. Các nhiễm trùng thường gặp do vi-rút bao gồm:
      - Cảm lạnh (Colds)
      - Cúm (Flu)
      - Hầu hết các bệnh viêm họng (sore throats) - xem thêm "Hội chứng viêm họng"
      - Hầu hết các triệu chứng ho và viêm phế quản (“chest colds”)
      - Nhiều bệnh nhiễm trùng xoang (sinus infections)
      - Nhiều bệnh nhiễm trùng tai (ear infections)


      Những câu hỏi về kháng kháng sinh

      Q: Kháng kháng sinh là gì?

      A: Kháng kháng sinh là khả năng của vi khuẩn chống lại được các tác dụng của thuốc kháng sinh. Kháng kháng sinh xảy ra khi vi khuẩn thay đổi theo cách làm giảm hiệu quả của các thuốc kháng sinh, hóa chất và các chất khác có tác dụng điều trị hoặc dự phòng nhiễm trùng. Vi khuẩn vẫn tồn tại, tiếp tục nhân lên và gây ra nhiều tác hại hơn.

      Q: Tại sao bạn nên quan tâm tới kháng kháng sinh?

      A: Kháng kháng sinh được coi là một trong những vấn đề sức khỏe cộng đồng đang phải đối mặt trên phạm vi toàn cầu. Kháng kháng sinh có thể khiến cho những bệnh mà trước kia được điều trị dễ dàng bằng thuốc kháng sinh trở thành những nhiễm trùng nguy hiểm, làm kéo dài những tổn hại sức khỏe cho trẻ em và người trưởng thành. Vi khuẩn kháng kháng sinh có thể lây lan cho thành viên gia đình, bạn học và đồng nghiệp, và có thể đe dọa cộng đồng. Vi khuẩn kháng kháng sinh thường khó bị tiêu diệt hơn và rất tốn kém để điều trị. Trong một số trường hợp, nhiễm khuẩn kháng kháng sinh có thể dẫn tới tàn tật nặng nề, thậm chí tử vong.

      Mặc dù một số người nghĩ rằng chỉ một ai đó bị kháng với những thuốc kháng sinh cụ thể, nhưng đây là vi khuẩn chứ không phải người đó trở nên kháng với các thuốc kháng sinh.

      Q: Tại sao vi khuẩn lại trở nên kháng với thuốc kháng sinh?

      A: Sử dụng quá nhiều và lạm dụng thuốc kháng sinh có thể thúc đẩy sự phát triển của vi khuẩn kháng thuốc kháng sinh. Mỗi khi một người sử dụng thuốc kháng sinh, các vi khuẩn nhậy cảm (các vi khuẩn mà thuốc kháng sinh vẫn có thể gắn vào) bị tiêu diệt, nhưng các vi khuẩn kháng thuốc kháng sinh vẫn tồn tại để phát triển và nhân lên. Đây là cái cách sử dụng lặp đi lặp lại thuốc kháng sinh có thể làm tăng số lượng các vi khuẩn kháng thuốc kháng sinh.

      Kháng sinh không có hiệu quả chống lại các nhiễm trùng do vi-rút như cảm lạnh, cúm, viêm họng, viêm phế quản, và nhiều bệnh nhiễm trùng xoang và tai. Sử dụng rộng rãi kháng sinh cho những bệnh lý này là một ví dụ về việc lạm dụng thuốc kháng sinh có thể thúc đẩy sự lây lan kháng kháng sinh. Sử dụng thuốc kháng sinh thông minh là chìa khóa để kiểm soát sự lây lan của kháng kháng sinh.

      Q: Vi khuẩn trở nên kháng với thuốc kháng sinh như thế nào?

      A: Vi khuẩn có thể trở nên kháng với thuốc kháng sinh theo một vài cách thức. Một số vi khuẩn có thể “vô hiệu hóa” một thuốc kháng sinh bằng việc thay đổi thuốc theo cách làm cho thuốc vô hại. Những loại vi khuẩn khác đã học được cách thức bơm thuốc kháng sinh trở ra bên ngoài vi khuẩn trước khi thuốc có thể gây hại. Một vài vi khuẩn có thể thay đổi cấu trúc vỏ của chúng sao cho thuốc kháng sinh không có cách nào gắn vào vi khuẩn để tiêu diệt.

      Sau khi tiếp xúc với thuốc kháng sinh, đôi khi một trong số các vi khuẩn có thể sống sót bởi vì nó tìm ra cách chống lại thuốc kháng sinh. Thậm chí nếu một vi khuẩn trở nên kháng với thuốc kháng sinh, thì sau đó nó có thể nhân lên và thay thế tất cả vi khuẩn đã bị tiêu diệt. Điều đó có nghĩa là việc tiếp xúc với thuốc kháng sinh đã tạo ra một áp lực chọn lọc làm cho các vi khuẩn sống sót có khả năng trở nên kháng thuốc hơn. Vi khuẩn cũng có thể trở nên kháng thuốc thông qua đột biến vật chất di truyền của chúng.

      Q: Bạn nên sử dụng thuốc kháng sinh như thế nào để bảo vệ bạn và cộng đồng tránh khỏi kháng kháng sinh?

      A: Dưới đây là những gì bạn có thể làm để giúp ngăn ngừa kháng kháng sinh:

      - Nói chuyện với bác sĩ rằng bạn quan tâm tới kháng kháng sinh
      - Hãy hỏi bác sĩ của bạn nếu những biện pháp mà bạn có thể làm để cảm thấy tốt hơn và làm giảm triệu chứng mà không phải sử dụng thuốc kháng sinh
      - Sử dụng thuốc kháng sinh được kê đơn chính xác như bác sĩ nói với bạn
      - Hủy bỏ bất cứ thuốc kháng sinh nào còn thừa
      - Hãy hỏi bác sĩ về vắc-xin khuyến cáo cho bạn và gia đình bạn để dự phòng các nhiễm trùng mà có thể phải cần tới thuốc kháng sinh
      - Không bao giờ được bỏ qua hoặc dừng sử dụng thuốc kháng sinh sớm trừ khi bác sĩ yêu cầu bạn làm điều đó
      - Không bao giờ được sử dụng thuốc kháng sinh vì các nhiễm trùng do vi-rút như cảm lạnh hoặc cúm
      - Không bao giờ được gây áp lực với bác sĩ để kê đơn thuốc kháng sinh
      - Không bao giờ được để dành thuốc kháng sinh cho đợt ốm lần sau
      - Không bao giờ được sử dụng thuốc kháng sinh được kê đơn cho người khác

      Q: Nhân viên y tế có thể giúp ngăn ngừa sự lây lan của kháng kháng sinh như thế nào?

      A: Nhân viên y tế có thể ngăn ngừa sự lây lan kháng kháng sinh bằng cách:
      - Chỉ kê đơn thuốc kháng sinh khi nó có thể mang lại lợi ích cho bệnh nhân.
      - Kê đơn thuốc kháng sinh nhắm vào các vi khuẩn có khả năng gây bệnh cho bệnh nhân của họ khi thuốc kháng sinh có thể mang lại lợi ích.
      - Khuyến khích bệnh nhân sử dụng thuốc kháng sinh theo như chỉ dẫn.
      - Hợp tác với nhau, với nhân viên văn phòng, và với người bệnh để thúc đẩy việc sử dụng kháng sinh thích hợp.
      - Liên tục xem xét và thực hiện theo các hướng dẫn thực hành lâm sàng mới nhất đối với các nhiễm trùng thông thường.

      Những câu hỏi về chất tẩy rửa kháng khuẩn, thuốc điều trị viêm nang lông (trứng cá), và men vi sinh (probiotics)

      Q: Liệu có lợi cho sức khỏe hơn không khi sử dụng các sản phẩm chứa chất kháng khuẩn (xà phòng, chất tẩy rửa gia đình) so với các sản phẩm thông thường?

      A: Cho tới nay, các nghiên cứu đã chỉ ra rằng không có thêm lợi ích về sức khỏe nào đối với người tiêu dùng (điều này không bao gồm nhân viên y tế trong môi trường chăm sóc sức khỏe) khi sử dụng xà phòng có chứa các thành phần kháng khuẩn so với xà phòng thường. Do đó, FDA đã công bố quy tắc đề xuất vào tháng 12 năm 2013 để yêu cầu các nhà sản xuất đệ trình dữ liệu ủng hộ tính hiệu quả và an toàn của xà phòng và sữa tắm kháng khuẩn. Quy tắc đề xuất này không ảnh hưởng tới các loại nước rửa ta, khăn lau, hoặc các sản phẩm kháng khuẩn được sử dụng trong môi trường chăm sóc sức khỏe.

      Q: Kháng kháng sinh có thể phát triển từ việc sử dụng thuốc điều trị viêm nang lông (trứng cá) không?

      A: Có. Việc sử dụng thuốc kháng sinh, cho dù có hợp lý hoặc không, góp phần vào sự phát triển của kháng kháng sinh. Điều này đúng với thuốc điều trị viêm nang lông có chứa thuốc kháng sinh. Việc sử dụng thuốc kháng sinh trong thời gian ngắn hoặc dài để điều trị hoặc dự phòng nhiễm trùng do vi khuẩn phải dưới sự hướng dẫn của bác sĩ để đảm bảo sử dụng thuốc hợp lý và phát hiện được kháng kháng sinh.

      Q: Các men vi sinh có vai trò trong việc giúp làm giảm kháng kháng sinh không?

      A: Men vi sinh được định nghĩa là các vi sinh vật khi dùng với liều lượng đủ có thể làm cải thiện sức khỏe. Có nhiều loại men vi sinh đã được nghiên cứu về những lợi ích sức khỏe khác nhau. Vai trò của chúng trong việc dự phòng các nhiễm trùng kháng thuốc ở người chưa được xác định. CDC đang tích cực nghiên cứu chủ đề này. Mặc dù một vài nghiên cứu đã cho thấy lợi ích, nhưng số liệu chưa đủ kết luận để CDC đưa ra các khuyến cáo cụ thể tại thời điểm này.

      Tài liệu tham khảo

      CDC (2015). Antibiotic Resistance Questions and Answers, [online] Available at: < http://www.cdc.gov/getsmart/communit...ance-faqs.html > (Accessed on September 25, 2017)

      Người dịch: BS. Lương Quốc Chính
      Khoa Cấp cứu, Bệnh viện Bạch Mai
      Comments Leave Comment

      Click here to log in

      Tin khác