• Số ca tử vong do Ebola sẽ đạt đỉnh trước khi vắc-xin sẵn sàng

      by
      13-10-14, 05:08
      Số ca tử vong do Ebola sẽ đạt đỉnh trước khi vắc-xin sẵn sàng
      Dịch bệnh Ebola đang hoàng hành dữ dội ở Tây Phi, và sau các ca bệnh ở Mỹ và Tây Ban Nha, phần còn lại của thế giới đều hiểu rằng nó thực sự nguy hiểm.

      Dịch bệnh Ebola đang hoàng hành dữ dội ở Tây Phi, và sau các ca bệnh ở Mỹ và Tây Ban Nha, phần còn lại của thế giới đều hiểu rằng nó thực sự nguy hiểm. Thêm nhiều ca bệnh ngoài lãnh thổ các quốc gia bị ảnh hưởng là không thể tránh được chừng nào dịch bệnh còn tiếp tục, và các ca bệnh có thể gieo rắc các ổ dịch mới. Các nhà dịch tễ học nói rằng một loại vắc-xin hiệu quả là điều duy nhất sau cùng để thực sự ngăn chặn sự hoành hành của Ebola. Bây giờ chúng ta có thể sử dụng một vắc-xin để ngăn chặn dịch bệnh này hay không? New Scientist đưa ra các khả năng.

      Những gì đã được thực hiện cho đến nay?

      Cách tiếp cận cổ điển với Ebola là cô lập bệnh nhân nhiễm bệnh để họ không thể phát tán vi-rút và cách ly những người mà họ đã tiếp xúc. Nhưng không giống như các đại dịch trước, Eboal lây lan rất nhanh trong các thành phố lớn, đông đúc. Tính đến tháng Tám này, rất nhiều ca bệnh đã được cô lập và nhiều trường hợp được theo dõi bởi các nguồn lực tại địa phương. Những nỗ lực này không ngừng tăng lên nhưng dịch bệnh dường như chạy nhanh hơn các nỗ lực đó.


      Một người y tá đi bộ cùng với cô bé nhiễm bệnh Ebola tại Tổ chức Thầy thuốc không biên giới Quốc tế NGO ở Monrovia (Ảnh: Pascal Guyot/AFP/Getty)

      Chúng ta đang ở đâu cùng với vắc-xin Ebola? Đó là cách chúng ta đánh bại các vi-rút khác như thế nào.

      Thực tế, do lo sợ rằng sau ngày 11/9 Ebola được sử dụng như 1 loại vũ khí sinh học mà các nhà nghiên cứu đã phát triển một số loại vắc-xin đầy hứa hẹn. Tuy nhiên nguồn kinh phí dần cạn kiệt cũng giống như nỗi sợ dần bị lu mờ. Hai vắc-xin, mỗi loại được làm từ 1 loại vi-rút sống không độc kết hợp với protein của Ebola, đã bảo vệ loài khỉ hoàn toàn khỏi Ebola trong các cuộc thử nghiệm. Một được sở hữu bởi 1 công ty nhỏ của Mỹ tên là Newlink, vắc-xin còn lại sở hữu bởi công ty dược của Anh - gã khổng lồ GSK. Tuy nhiên chúng phải được thử nghiệm trên người trước khi có thể được triển khai rộng rãi.

      Thử nghiệm? Trong tình huống tuyệt vọng này, chúng ta không thể chỉ đưa vắc-xin cho những người trong vùng dịch, và nếu thành công thì điều đó thật tuyệt vời.

      Nói cách khác, chúng ta đang làm như vây. GSK đang chuẩn bị thử nghiệm vắc-xin trên một vài chục người để xác định liều lượng và kiểm tra các tác dụng phụ. Họ có kế hoạch chuẩn bị 10.000 tới 20.000 liều cho tới tháng 12. Các chuyên gia từng gặp nhau ở Geneva vào cuối tháng 9 đồng ý rằng vắc-xin nên được tiến hành một thử nghiệm kiểm chứng ngẫu nhiên trong vùng dịch.

      Điều này thực sự xảy ra còn phụ thuộc vào chính phủ Guinea, Liberia and Sierra Leone vì họ cần cho phép một thử nghiệm như vậy được tiến hành. Nhưng Vasee Moorthy từ Tổ chức Y tế Thế giới nói rằng 5000 liều có thể sử dụng cho các nhân viên y tế, những người có nguy cơ nhiễm bệnh lớn nhất, trong khi những nhóm nhân viên y tế khác, có thể khoảng 1000, có thể sử dụng vắc-xin kháng vi-rút khác để làm nhóm chứng. Mọi người sẽ được phân vào các nhóm một cách ngẫu nhiên.

      Chờ đã. Những người này đang mạo hiểm mạng sống của mình để chăm sóc cho các bệnh nhân Ebola và bạn đang cho họ dùng giả dược chỉ để thực hiện một thử nghiệm?

      Điều này dường như có vẻ nhẫn tâm. Một nhóm các chuyên gia hàng đầu về Ebola bao gồm Peter Piot, người đồng phát hiện ra Ebola, và các chuyên gia hàng đầu Châu Phi tranh luận trên tờ Lancet rằng các thử nghiệm tự nhiên này không phù hợp đối với các thuốc kháng vi-rút, và một số tranh luận cũng đồng ý áp dụng thử nghiệm vắc-xin. Họ nói rằng tỉ lệ tử vong là rất cao nên bất cứ điều trị nào cũng tốt hơn là không làm gì cả, vì vậy việc từ chối không làm bất cứ điều gì có thể tiến hành trên nhóm chứng là phi đạo đức. Hơn thế nữa, trong tình cảnh hỗn loạn ở các vùng dịch, việc tổ chức 1 thử nghiệm như vậy là rất khó và nó có thể chỉ làm tăng thêm sự mất lòng tin của bác sĩ.

      Những người khác, bao gồm Moorthy và Peter Smith từ Trường Vệ sinh và Y học Nhiệt đới Luân Đôn (the London School of Hygiene and Tropical Medicine) cho rằng chúng ta thực sự không biết vắc-xin có hiệu quả không. Rất nhiều vắc-xin đã được thử nghiệm có hiệu quả tốt trên khỉ và không phải tất cả trên người. Ví dụ, nếu nó chỉ bảo vệ một nửa số người được dùng và chúng ta sử dụng nó cho tất cả mọi người thì chúng ta không thể nói rằng số các ca bệnh giảm đi 50% là nhờ vắc-xin hoặc một vài lý do khác như chăm sóc tốt. Khi có nhóm chứng thì chúng ta có thể kết luận được. Nếu vắc-xin có hiệu quả tốt trong thời gian đầu, theo như Moorthy, nhóm chứng sẽ được tiêm phòng.

      Các đại biểu trong hội nghị tại Geneva cũng đồng ý rằng việc thử nghiệm vắc-xin để đánh giá hiệu quả ở các quốc gia mắc bệnh Ebola đồng thời với việc 5000 người khác cũng được tiêm vắc-xin ở các nước láng giềng như Ghana, Senegal và Mali. Các quốc gia này có các viện đã từng thực hiện các thử nghiệm vắc-xin lớn trước đó và đã xây dựng được hệ thống để tuyển người và thu thập dữ liệu.

      Sẽ không phải là lãng phí vắc-xin trên những người mà thậm chí không có nguy cơ mắc Ebola hay không?

      Để đánh giá sự an toàn bạn cần theo dõi rất nhiều người trong vài tháng để chắc chắn rằng không có bất cứ tình huống hiếm gặp nguy hiểm nào. Điều này sẽ thực sự khó khi ở trong vùng dịch.

      Tại sao chúng ta quan tâm tới tác dụng phụ? Vắc-xin này có thể gây ra nhưng tổn hại gì mà tồi tệ hơn những gì do Ebola không?

      Đó chính là lý do tại sao hội nghị Geneva chỉ khuyến cáo sử dụng vắc-xin cho những người nguy cơ cao ở vùng dịch trước khi các nghiên cứu lớn về độ an toàn được hoàn thành. Tuy vậy bây giờ họ cũng cần những thử nghiệm lớn về độ an toàn, bởi vì để tạo ra sự khác biệt đối với dịch bệnh này, các công ty sẽ phải sản xuất hàng triệu liều vắc-xin.

      Họ sẽ gặp các vấn đề về mặt pháp lý khi sử dụng hàng triệu liều vắc-xin trên người mà chưa được cấp phép và vì vậy họ cần các thử nghiệm lớn đánh giá mức độ an toàn.

      Chúng ta có nên sử dụng tất cả các vắc-xin chúng ta có tại thời điểm này càng nhanh càng tốt, không cần quan tâm đến việc cấp phép?

      Nếu việc cô lập và cách ly không được tiến hành một cách chặt chẽ để làm chậm quá trình lây lan – và vắc-xin vẫn chưa có thì sẽ có hàng triệu ca bệnh Ebola cho tới tháng Một. Thêm 5000 liều vắc-xin cũng không tạo nên sự khác biệt đáng kể trong dịch bệnh này. Tuy nhiên, các thử nghiệm về độ an toàn ở các quốc gia không nhiễm bệnh nên được mở cửa để tiến hành ở quy mô lớn nếu có thể.

      Ngoài ta, theo các tính toán được trình bày tại hội nghị Geneva, sự thật rằng nếu chúng ta không làm chậm dịch bệnh này bằng việc cách ly, có thể sẽ là quá muộn khi có vắc-xin.

      Số lượng lớn vắc-xin sẽ không thể sẵn sàng cho đến tháng Tư năm sau. Cho đến lúc đó, nếu tốc độ lây lan như hiện nay cứ tiếp tục, dịch bệnh sẽ đạt đỉnh ở Liberia. Điều này nghĩa là sẽ có rất nhiều người mắc Ebola và hoặc là tử vong hoặc là sống sót và có miễn dịch, và số ca bệnh sẽ bắt đầu giảm xuống khi có ít người cảm nhiễm hơn. Sierra Leone đạt mức đó vào tháng Tám năm sau, các nhân viên y tế sớm hơn vào tháng Một. Các tính toán này hiện chưa có đối với Guinea.

      Chúng ta có thể vân tiêm phòng ở các khu vực này để bảo vệ bất cứ ai vẫn cảm nhiễm. Nhưng cho đến lúc đó, chúng ta cũng cần vắc-xin để ngăn chặn các vụ dịch mới diễn ra ở các nơi khác. Điều này đòi hỏi việc tiêm phòng cho những người khỏe mạnh mặc dù chưa có nguy cơ – và do đó chúng ta cần một vắc-xin mà chúng ta biết nó an toàn.



      Tôi thấy trong thời gian này, nhiều người đang chết. Làm cách nào chúng ta có thể cứu sống họ?

      Chris Dye, nhà dịch tễ học đứng đầu của Tổ chức Y tế thế giới, nói rằng việc cô lập như trước có thể vẫn được tiến hành – nếu chúng ta chỉ có thể làm được như vậy. Trong khi ấy hai loại thuốc thử nghiệm kháng vi-rút, và thậm chí cả 1 loại thuốc kháng HIV là lamivudine có thể có hiệu quả chống lại Ebola, nhưng chưa rõ ràng khi thử nghiệm lớn với các thuốc này có thể bắt đầu tại vùng dịch.

      Nguyễn Thế Hưng1

      [1] HMU English Club
      Theo: New Scientist

      Comments Leave Comment

      Click here to log in

      Lắp ráp các hình ảnh như bạn nhìn thấy ở góc trên bên phải của hình dưới

       
       
      Tin khác