• Đừng để điều đáng tiếc xảy ra khi trẻ mắc bệnh tay chân miệng

      by
      30-04-14, 03:54
      Đừng để điều đáng tiếc xảy ra khi trẻ mắc bệnh tay chân miệng
      Bệnh tay chân miệng (hand-foot-and-mouth disease) - một nhiễm trùng vi-rút nhẹ, dễ lây gặp phổ biến ở trẻ nhỏ - được đặc trưng bằng lở loét ở trong miệng và phát ban ở tay và chân. Bệnh tay chân miệng hầu hết gây ra bởi vi-rút coxackie (coxackievirus).

      BỆNH TAY CHÂN MIỆNG (HAND-FOOT-AND-MOUTH DISEASE)

      Bệnh tay chân miệng (hand-foot-and-mouth disease) - một nhiễm trùng vi-rút nhẹ, dễ lây gặp phổ biến ở trẻ nhỏ - được đặc trưng bằng lở loét ở trong miệng và phát ban ở tay và chân. Bệnh tay chân miệng hầu hết gây ra bởi vi-rút coxackie (coxackievirus).

      Không có biện pháp điều trị đặc hiệu cho bệnh tay chân miệng. Chỉ có thể làm giảm nguy cơ mắc bệnh tay chân miệng bằng cách thực hiện vệ sinh tốt như rửa tay thường xuyên và kỹ lưỡng.

      Triệu chứng

      Bệnh tay chân miệng có thể biểu hiện bằng một vài hoặc tất cả các dấu hiệu và triệu chứng sau:
      + Sốt
      + Đau họng
      + Cảm giác không khỏe (mệt mỏi)
      + Các tổn thương giống phỏng rộp, mầu đỏ và đau ở lưỡi, lợi (niếu) và bên trong má
      + Ban đỏ, không ngứa nhưng đôi khi phồng rộp lên ở lòng bàn tay, bàn chân và có thể ở cả mông
      + Biểu hiện bứt rứt khó chịu ở trẻ sơ sinh và trẻ mới biết đi
      + Mất cảm giác ngon miệng


      Tổn thương lở loét miệng, lưỡi và trong má bệnh nhi mắc bệnh tay chân miệng. Ảnh: Internet

      Thời gian từ khi bị nhiễm cho đến khi các dấu hiệu và triệu chứng xuất hiện (thời gian ủ bệnh) thông thường là từ 3 đến 7 ngày. Sốt thường là dấu hiệu đầu tiên của bệnh tay chân miệng, sau đó là biểu hiện đau họng, và đôi khi có chán ăn và mệt mỏi. Một hoặc hai ngày sau khi sốt xuất hiện, các tổn thương lở loét rất đau có thể xuất hiện trọng miệng hoặc họng. Ban ở lòng bàn tay, bàn chân và đôi khi ở mông có thể xuất hiện sau một hoặc hai ngày.


      Tổn thương ban lòng bàn tay của bệnh nhi mắc bệnh tay chân miệng. Ảnh: Internet


      Tổn thương ban lòng bàn chân và bàn chân của bệnh nhi mắc bệnh tay chân miệng. Ảnh: Internet

      Khi nào cần đi khám bác sĩ?

      Bệnh tay chân miệng thường là bệnh nhẹ, có biểu hiện sốt cũng như các dấu hiệu và triệu chứng tương đối nhẹ. Tuy nhiên, nên đi khám bác sĩ nếu có lở loét miệng và đau họng khi trẻ uống nước. Cũng nên đi khám bác sĩ nếu thấy sau một vài ngày các dấu hiệu và triệu chứng của trẻ tồi đi.

      Nguyên nhân

      Nguyên nhân chủ yếu của bệnh chân tay miệng là nhiễm vi-rut coxackie A16 (coxackievirus A16). Vi-rút coxackie thuộc nhóm vi-rút đường ruột không bại liệt (nonpolio enterovirus). Các vi-rút đường ruột (enterovirus) khác đôi khi cũng gây bệnh chân tay miệng.

      Đường tiêu hóa (qua ăn uống) là nguồn gốc chủ yếu của nhiễm vi-rút coxsackie và gây bệnh chân tay miệng. Bệnh lây lan từ người sang người do tiếp xúc với người bị bệnh qua:
      + Dịch tiết của mũi hoặc họng
      + Nước bọt
      + Dịch tiết từ tổn thương phỏng rộp
      + Phân
      + Giọt nhỏ đường hô hấp bắn vào không khí sau khi ho hoặc hắt hơi

      Thường gặp/phổ biến trong môi trường/cơ sở chăm sóc trẻ em

      Bệnh chân tay miệng thường gặp nhất trong môi trường/cơ sở chăm sóc trẻ em vì việc thường xuyên thay tã và sử dụng bô, và vì trẻ nhỏ thường xuyên đưa tay vào miệng

      Mặc dù trẻ dễ lây bệnh tay chân miệng nhất trong tuần đầu tiên của bệnh, nhưng vi-rút có thể vẫn còn trên cơ thể của trẻ trong vài tuần sau khi các dấu hiệu và triệu chứng đã hết. Điều này có nghĩa rằng trẻ vẫn có thể lây nhiễm bệnh sang người khác.

      Một số người, đặc biệt là người lớn, có thể truyền vi-rút mà không biểu hiện bất cứ dấu hiệu hoặc triệu chứng nào của bệnh.

      Ở những vùng có khí hậu nhiệt đới (trong đó có Việt Nam) thì dịch bệnh có thể xuất hiện quanh năm. Tuy nhiên, dịch bệnh chỉ bùng phát chủ yếu vào mùa hè và mùa thu tại các vùng có khí hậu ôn đới

      Phân biệt với bệnh lở mồm long móng (foot-and-mouth disease)

      Bệnh tay chân miệng không liên quan tới bệnh lở mồm long móng, một bệnh lây nhiễm do vi-rút xuất hiện ở các động vật trang trại. Bạn không thể mắc bệnh tay chân miệng từ vật nuôi hoặc các động vật khác, và bạn cũng không thể truyền bệnh cho chúng.

      Yếu tố nguy cơ

      Bệnh tay chân miệng chủ yếu ảnh hưởng tới trẻ em dưới 10 tuổi. Trẻ em tại các trung tâm chăm sóc trẻ đặc biệt mẫn cảm với sự bùng phát của bệnh tay chân miệng bởi vì nhiễm trùng lây lan qua sự tiếp xúc giữa người với người, và trẻ nhỏ là những đối tượng dễ bị lây nhiễm nhất.

      Trẻ em thường phát triển miễn dịch đối với bệnh tay chân miệng khi chúng lớn hơn bằng việc tạo ra các kháng thể sau khi phơi nhiễm với vi-rút gây bệnh. Tuy nhiên, thanh thiếu niên và người lớn vẫn có thể mắc bệnh.

      Biến chứng

      Biến chứng thường gặp nhất của bệnh tay chân miệng là mất nước. Bệnh có thể gây lở loét trong miệng và họng kiến trẻ nuốt đau và khó nuốt. Cần giám sát chặt chẽ để đảm bảo sao cho trẻ thường xuyên uống được từng ngụm nước trong suốt quá trình bệnh. Nếu trẻ mất nước nặng thì có thể bồi phụ dịch bằng truyền tĩnh mạch khi thấy cần thiết.

      Bệnh tay chân miệng thường là bệnh nhẹ và chỉ gây sốt cũng như các dấu hiệu và triệu chứng nhẹ trong một vài ngày. Tuy nhiên, một dạng hiếm và đôi khi nghiêm trọng của bệnh gây nên bởi vi-rút coxsackie có thể dẫn tới biến chứng não và các biến chứng khác:
      + Viêm màng não do vi-rút: đây là một bệnh nhiễm trùng và viêm màng não và dịch não tủy bao quanh não và tủy sống. Viêm màng não do vi-rút thường nhẹ và tự khỏi.
      + Viêm não: một thể bệnh nặng và có thể đe dọa tính mạng do biến chứng viêm não gây ra bởi vi-rút. Viêm não hiếm gặp

      Một số kinh nghiệm khi đưa trẻ đi khám bác sĩ

      Cần chuẩn bị những gì?

      - Nếu bạn đưa trẻ đi khám bác sĩ, hãy tận dụng tối đa thời gian của bạn bằng việc viết ra thông tin mà bác sĩ cần trước khi bạn tới, bao gồm:
      + Bất cứ dấu hiệu và triệu chứng nào mà trẻ có
      + Trẻ có những dấu hiệu và triệu chứng đó đã bao lâu
      + Trẻ đã ở môi trường/cơ sở chăm sóc trẻ hoặc ở các môi trường khác nơi mà bệnh có thể lây lan
      + Bất cứ câu hỏi nào mà bạn có

      - Một số câu hỏi mà bạn có thể muốn hỏi bác sĩ bao gồm:
      + Nguyên nhân có thể của các triệu chứng là gì?
      + Có nguyên nhân có thể khác nào không?
      + Trẻ cần phải làm những xét nghiệm gì?
      + Phương pháp điều trị tốt nhất cho trẻ là gì?
      + Có cần uống thuốc không?
      + Bạn có thể làm gì ở nhà để kiến trẻ được thoải mái/dễ chịu hơn?

      Bác sĩ có yêu cầu gì?

      - Một vài câu hỏi mà bác sĩ có thể hỏi bao gồm:
      + Các triệu chứng đầu tiên xuất hiện từ khi nào?
      + Các triệu chứng nghiêm trọng như thế nào?
      + Gần đây con bạn có tiếp xúc với ai bị bệnh không?
      + Bạn có nghe nói về bệnh tại trường hoặc trung tâm chăm sóc trẻ nơi con bạn theo học hoặc được chăm sóc không?
      + Có điều gì dường như làm cải thiện các triệu chứng không?
      + Có điều gì dường như làm các triệu chứng nặng thêm không?

      Bạn có thể làm gì trong khi đợi khám?

      Để giúp giảm bớt sự khó chịu, bác sĩ thường khuyên bạn/trẻ em nên:
      + Nghỉ ngơi
      + Uống đồ lỏng – sữa có thể dễ uống hơn các dung dịch có tính axit như nước trái cây hoặc nước ngọt
      + Uống thuốc giảm đau (thuốc cần kê đơn) ngoại trừ aspirin, các thuốc giảm đau như acetaminophen (Tylenol) hoặc ibuprofel (Advil, Motrin) nếu cần, nhưng chúng không cần thiết cho bệnh nhân không sốt cao
      + Sử dụng thuốc giảm đau cục bộ đường miệng (súc miệng hoặc xịt miệng)

      Xét nghiệm và chẩn đoán

      Bác sĩ sẽ có thể phân biệt bệnh tay chân miệng vơi các bệnh nhiễm trùng do vi-rút khác bằng việc đánh giá:
      + Độ tuổi của người bị bệnh
      + Các đặc điểm/mô hình của các dấu hiệu và triệu chứng
      + Hình thái/biểu hiện của ban và lở loét

      Bệnh phẩm dịch họng hoặc bệnh phẩm phân có thể được lấy và gửi đi làm xét nghiệm để xác định xem vi-rút nào gây bệnh. Tuy nhiên, bác sĩ có thể không cần các loại xét nghiệm này để chẩn đoán bệnh tay chân miệng

      Biện pháp điều trị và thuốc

      Không có biện pháp điều trị đặc hiệu đối với bệnh tay chân miệng. Các dấu hiệu và triệu chứng của bệnh tay chân miệng thường tự hết trong vòng 7 đến 10 ngày.

      Gây tê miệng tại chỗ có thể giúp giảm đau do lở loét miệng. Các thuốc giảm đau (thuốc cần kê đơn) ngoại trừ aspirin, ví dụ như acetaminophen (Tylenol) hoặc ibuprofel (Advil, Motrin) có thể giúp làm giảm sự khó chịu toàn thân.

      Lối sống và chăm sóc tại nhà

      Một số thực phẩm và đồ uống có thể gây kích ứng các phỏng rộp ở lưỡi hặc trong miệng hoặc họng. Hãy thử làm theo những lời khuyên sau để làm giảm đau các tổn thương phỏng rộp, đỡ khó chịu hơn và việc ăn uống được thoải mái hơn:
      + Ngậm các đồ uống có đá lạnh hoặc các lát đá lạnh
      + Uống đồ uống lạnh, ví dụ sữa hoặc nước đá
      + Tránh các thực phẩm và đồ uống có tính axit, ví dụ trái cây, nước trái cây và soda
      + Tránh thức ăn mặn và cay
      + Ăn thức ăn mềm mà không yêu cầu phải nhai nhiều
      + Súc miệng bằng nước ấm sau bữa ăn

      Nếu con bạn có thể súc miệng mà không nuốt thì nên để trẻ súc miệng bằng nước muối ấm vì điều này sẽ làm dịu/giảm đau. Trộn ½ muỗng cafe (2,5 ml) muối với một cốc (237 ml) nước ấm. Con bạn cần súc miệng bằng dung dịch này vài lần mỗi ngày hoặc thường xuyên khi cần thiết để giúp làm giảm đau và viêm miệng và họng gây nên do bệnh tay chân miệng

      Dự phòng

      Một số biện pháp dự phòng có thể giúp làm giảm nguy cơ mắc bệnh tay chân miệng:
      + Rửa tay cẩn thận: hãy đảm bảo rửa tay thường xuyên và kỹ lưỡng, đặc biệt sau khi đi vệ sinh hoặc thay tã, và trước khi chuẩn bị đồ ăn và ăn uống. Khi xà phòng và nước không có sẵn, sử dụng khăn lau tay hoặc gel được xử lý bằng cồn diệt khuẩn
      + Khử trùng các khu vực công cộng: làm sạch các vùng và bề mặt có lưu lượng giao thông cao bằng xà phòng và nước trước, sau đó bằng dung dịch pha loãng thuốc tẩy chlorine, khoảng 1/4 cốc (59 ml) thuốc tẩy cho một gallon (3,79 lít) nước. Các trung tâm chăm sóc trẻ nên thực hiện theo một kế hoạch nghiêm ngặt việc làm sạch và khử trùng tất cả các khu vực công cộng, bao gồm cả các thứ dùng chung như đồ chơi, vì vi-rút có thể sống/tồn tại được trên các đối tượng này trong một vài ngày. Làm sạch núm vú giả của bé thường xuyên.
      + Hướng dẫn vệ sinh tốt: hướng dẫn cho con bạn biết cách thực hiện vệ sinh tốt và làm thế nào để giữ cho mình sạch sẽ. Giải thích cho chúng biết lý do tại sao không nên cho ngón tay, bàn tay hoặc bất cứ đồ vật nào khác vào miệng.
      + Cách ly người nhiễm bệnh: Bởi vì bệnh tay chân miệng rất dễ lây, cho nên những người mắc bệnh cần phải hạn chế tiếp xúc với những người khác khi họ có các dấu hiệu và triệu chứng của bệnh. Không cho trẻ bị bệnh tay chân miệng tới trung tâm chăm sóc trẻ hoặc trường học cho tới khi hết sốt và các tổn thương lở loét miệng đã lành. Nếu bạn mắc bệnh, hãy nghỉ làm việc và ở nhà.

      Nguồn tham khảo

      1. Hand, foot, & mouth disease (HFMD): Fast facts. Centers for Disease Control and Prevention.
      Hand, Foot, and Mouth Disease: Fast Facts | CDC - Respiratory Viral Diseases REDIRECT page. Accessed July 12, 2011.
      2. Ng JJ, et al. Hand-foot-mouth disease. In: Ferri FF. Ferri's Clinical Advisor 2012. Philadelphia, Pa.: Mosby Elsevier; 2011.
      3. Modlin JF. Clinical manifestations and diagnosis of enterovirus infections.
      Evidence-Based Clinical Decision Support at the Point of Care | UpToDate. Accessed July 12, 2011.
      4. Hand-foot-and-mouth disease Prevention - Diseases and Conditions - Mayo Clinic
      5. Non-polio enterovirus infections. Centers for Disease Control and Prevention.
      001 This page has moved - Non-Polio Enterovirus: Infections. Accessed July 13, 2011.
      6. Belazarian L, et al. Exanthematous viral diseases. In: Wolff K, et al. Fitzpatrick's Dermatology in General Medicine. 7th ed. New York, N.Y.: The McGraw-Hill Companies; 2008.

      ThS. BS. Lương Quốc Chính
      Khoa Cấp cứu, Bệnh viện Bạch Mai
      Comments Leave Comment

      Click here to log in

      Lắp ráp các hình ảnh như bạn nhìn thấy ở góc trên bên phải của hình dưới

       
       
      Tin khác