• Điều gì sẽ quyết định tới hiệu quả phòng chống dịch bệnh do vi-rút Ebola?

      by
      10-08-14, 10:14
      Điều gì sẽ quyết định tới hiệu quả phòng chống dịch bệnh do vi-rút Ebola?
      Dịch bệnh Ebola ở châu Phi năm nay được đánh giá là vụ dịch tồi tệ nhất trong lịch sử của bệnh này. Cho đến nay đã có gần 1000 người tử vong và con số này sẽ còn tăng lên hàng ngày.

      Những bài học đắt giá từ châu Phi


      Dịch bệnh Ebola ở châu Phi năm nay được đánh giá là vụ dịch tồi tệ nhất trong lịch sử của bệnh này. Cho đến nay đã có gần 1000 người tử vong và con số này sẽ còn tăng lên hàng ngày. Ngoài yếu tố vụ dịch xảy ra với chủng Zaire ebola có độc lực cao, dịch phát sinh ở những khu vực có giao thương rộng rãi, thì cũng còn nhiều yếu tố khiến dịch lan rộng và khó kiểm soát tại những nước đang có dịch. Những yếu tố đó có thể điểm qua là:

      1. Tình trạng thiếu nhân viên y tế nghiêm trọng

      Đơn cử như ử Liberia chỉ có 50 bác sĩ cho 4 triệu dân. Những nước đang phải gánh chịu dịch Ebola khác cũng không khá hơn là mấy. Vốn thầy thuốc hiếm hoi và quý giá đó lại tiếp tục bị suy giảm do nhiều người đã bị lây bệnh và tử vong trong khi làm nhiệm vụ. Sự thiếu hụt nhân viên y tế còn xảy ra do thầy thuốc ở một số bệnh viện đã chạy trốn hoặc đình công vì hoảng loạn, vì thiếu trang bị bảo hộ an toàn và vì sự đe dọa, chống đối của bệnh nhân và người nhà của họ.

      2. Sự thiếu thốn kinh phí và trang thiết bị

      Bộ Y tế Liberia ước tính cần 21 triệu USD chi phí cho phòng chống Ebola từ tháng 7 tới tháng 12/2014, nhưng nước này hiện thiếu hụt từ 10 tới 15 triệu USD. Sierra Leon cũng cần phải có 25 triệu USD cho cuộc chiến phòng chống dịch từ tháng 7 tới tháng 12/2014, nhưng họ chỉ có được 7 triệu USD.

      3. Sự chống đối của bệnh nhân và cộng đồng

      Monia Sayah, một điều dưỡng của Tổ chức Thầy thuốc không biên giới sau khi tham gia chống dịch ở Guinea cũng phải thừa nhận “Thật khó để kiềm chế được dịch khi mà người dân không hợp tác". Nhiều bệnh nhân chống đối việc cách ly. Cố bác sĩ Sheik Umar Khan, một người đã hy sinh trong cuộc chiến chống dịch Ebola ở Sierra Leone trong một lần trả lời hãng thông tấn Reuters đã cho biết "Vấn đề lớn nhất của chúng tôi là làm cho mọi người chấp nhận căn bệnh này. Những cuộc tẩu thoát, bắt nguồn từ sự sợ hãi và hiểu lầm, làm công việc của chúng tôi trở nên khó khăn hơn", không chỉ việc người bệnh chạy trốn mà còn có cả việc người thân của họ cướp bệnh nhân hoặc cướp tử thi. Nhà dịch tễ học Michel Van Herp đã nói với tạp chí The Lancet "Ngay cả những người chết cũng đang di chuyển". Ngoài ra, tại Sierra Leone và Guinea, người dân còn hành hung các nhân viên y tế điều tra ổ dịch.

      Chính vì vậy, trong thông cáo ngày 8 tháng 8 vừa qua, Bà Margaret Chan, Tổng giám đốc của Tổ chức Y tế Thế giới đã tuyên bố "Tôi tuyên bố các vụ dịch bệnh virus Ebola hiện tại là một tình trạng y tế cộng đồng khẩn cấp đòi hỏi quốc tế quan tâm"

      Thái độ và khả năng phản ứng trước dịch bệnh tại các nước phát triển

      Ngược lại với bức tranh u ám ở châu Phi. Các nước châu Âu, Mỹ và Úc hiện vẫn giữ thái đội bình thản. Cả Mỹ, Úc và EU đều đánh giá nguy cơ lây lan dịch sang nước họ là rất thấp và họ có đủ khả năng kiểm soát tình hình.

      Ông Tom Frieden, Giám đốc Trung tâm Kiểm soát và Dự phòng Bệnh tật (CDC) Mỹ đã báo cáo với Hạ viện rằng “Chắc chắn là sẽ có người bị nhiễm Ebola ở Mỹ sau khi bị lây từ nơi khác,… tuy nhiên, chúng tôi tự tin rằng sẽ không có dịch Ebola lan rộng tại Mỹ”.

      Rõ ràng với dịch bệnh Ebola, ở cả Mỹ, châu Âu hay Úc sẽ không vấp phải những vấn đề như ở Châu Phi: Nền y tế của những nước này đều rất phát triển. Nhân lực y tế, kinh phí và trang bị đầy đủ. Việc tổ chức giám sát, cách ly sẽ không gặp khó khăn lớn vì người dân đa số hiểu biết có thể phối hợp tốt với ngành y tế trong việc chấp hành cách ly và điều trị. Bởi vậy, các quan chức y tế ở những nước này có thể hoàn toàn tự tin về khả năng kiểm soát dịch bệnh Ebola.


      Việt Nam thực sự đã sẵn sàng cho công tác phòng và chống dịch bệnh Ebola hiệu quả hay chưa? Ảnh minh họa (L.Q.C)

      Kịch bản nào có thể xảy ra ở Việt Nam?

      Vậy kịch bản nào xảy ra nếu dịch bệnh Ebola xâm nhập vào Việt Nam. Liệu chúng ta có thể tự tin như những nước Âu, Mỹ hay rơi vào thảm họa như những nước châu Phi. Vấn đề sẽ hoàn toàn phụ thuộc vào đáp ứng của ngành y tế và thái độ của người dân.

      Tại nước ta, đội ngũ y bác sĩ tuy còn thiếu ở nhiều tuyến nhưng nhìn chung cũng đủ vững mạnh. Qua nhiều vụ dịch đã xảy ra như dịch SARS, dịch tả, dịch cúm A/H5N1, A/H1N1,… các thầy thuốc Việt Nam đều đảm bảo khống chế dịch thành công với tỷ lệ bệnh nhân tử vong thấp nhất so với những nước có cùng điều kiện kinh tế xã hội. Về mặt kinh phí chống dịch và trang thiết bị, Chính phủ luôn luôn chủ động quan tâm và cố gắng đáp ứng ở mức tốt nhất trong điều kiện hạn chế của nước ta.

      Tuy nhiên, chúng ta cũng có thể vấp phải một số vấn đề tương tự ở châu Phi:

      1. Sự thiếu phối hợp của bệnh nhân đối với ngành y tế

      Vụ dịch tả năm 2008-2009 hay dịch cúm A/H5N1, A/H1N1 ở các bệnh viện đều có tình trạng bệnh nhân trốn viện, trốn cách ly.

      2. Tâm lý người Việt Nam sẽ cản trở việc cách ly bệnh nhân.

      Tâm lý của nhiều người dân Việt nam khi bị bệnh nặng là muốn chết ở nhà hay muốn được chôn cất ở quê nhà, nên nếu có dịch xảy ra, tình trạng cướp bệnh nhân hay "ngay cả những người chết cũng đang di chuyển" như lời của bác sĩ Michel Van Herp đã nói hoàn toàn có thể xảy ra. Việc chấp hành y lệnh thầy thuốc cũng rất kém. Nhiều trường hợp người nhà bệnh nhân dù được thầy thuốc yêu cầu ra khỏi bệnh phòng vẫn trốn vào chỉ để ngồi cạnh hay xoa chân, bóp tay người bệnh. Nếu dịch Ebola xảy ra thì những hành động như vậy sẽ là cực kỳ nguy hiểm với cá nhân họ và cộng đồng.

      3. Tác động không đúng mức của truyền thông

      Việc người dân thiếu hiểu biết, chủ quan có thể dẫn đến không chấp hành cách ly. Tuy vậy, nếu truyền thông quá mức gây hoảng loạn cũng có thể dẫn đến tình trạng đổ dồn bệnh nhân và cả những người quá lo sợ bệnh tật về một số bệnh viện trung ương. Điều này gây tình trạng quá tải, phá vỡ hàng rào cách ly hoặc gia tăng nguy cơ lây lan ngay trong nhóm người chờ khám bệnh ở những bệnh viện này.

      4. Sức ép tâm lý với thầy thuốc

      Chúng ta đã từng gặp phải nhiều vụ dịch nguy hiểm như dịch SARS, dịch tả hay dịch cúm A. Trong những vụ dịch đó, đã từng có nhân viên y tế nhiễm bệnh, tử vong nhưng chưa từng có thầy thuốc nào chạy trốn nhiệm vụ. Tuy nhiên, qua một số vụ hành hung thầy thuốc mà xã hội phần đông KHÔNG bênh vực các y bác sĩ. Thậm chí sau mỗi vụ việc tiêu cực thì dư luận chung còn có xu hướng đấu tố tập thể đối với hầu hết những người làm ngành y. Điều này không khỏi ảnh hưởng đến ý nguyện cống hiến và sự sẵn sàng hy sinh của nhiều thầy thuốc.

      Rõ ràng hầu hết các yếu tố trên đều xuất phát từ nhận thức của người dân về trách nhiệm phối hợp với ngành y tế trong công tác chống dịch. Đối với bệnh Ebola, người bị bệnh có nguy cơ tử vong cao và việc điều trị ít giúp họ tăng cơ hội sống sót nhiều. Nhưng việc phối hợp của họ và gia đình với ngành y tế sẽ giúp khống chế và dập dịch cho cả cộng đồng tốt hơn. Vai trò của truyền thông trong chuẩn bị sẵn sàng đáp ứng dịch rất quan trọng. Trong đó việc cốt yếu phải tuyên truyền được ý thức phối hợp với ngành y tế, tránh gây hoảng loạn trong nhân dân, tránh tạo ý thức chống đối của cộng đồng với ngành y tế gây áp lực khiến thầy thuốc cảm thấy “bị đâm sau lưng chiến sĩ” khi đối mặt với nguy hiểm, hy sinh trong cuộc chiến chống dịch.

      ThS. BS. Nguyễn Trung Cấp
      Bệnh viện bệnh Nhiệt đới Trung ương
      Comments Leave Comment

      Click here to log in

      Lắp ráp các hình ảnh như bạn nhìn thấy ở góc trên bên phải của hình dưới

       
       
      Tin khác