• Dịch tễ, biểu hiện, chẩn đoán, điều trị và dự phòng bệnh Ebola

      25-10-14, 00:12
      Dịch tễ, biểu hiện, chẩn đoán, điều trị và dự phòng bệnh Ebola
      Cho đến nay, các nhà nghiên cứu cho rằng chưa thấy xuất hiện chủng virus đột biến làm thay đổi động lực cũng như phương thức lây truyền của virus. Nhưng diễn biến bệnh dịch vẫn đang rất phức tạp, có nguy cơ lây lan toàn thế giới nói chung, cũng như xâm nhập vào nước ta nói riêng.

      Dịch bệnh Ebola năm 2014 là lớn nhất trong lịch sử, ảnh hưởng tới nhiều quốc gia ở Tây Phi. Ngoài ra, có số lượng nhỏ ca bệnh được báo cáo ở Nigeria và một ca bệnh ở Senegal. Ngày 30/9/2014 xuất hiện một ca bệnh nhiễm từ Liberia được ghi nhận tại Mĩ, bệnh nhân này tử vong ngày 8/10/2014, hai y tá chăm sóc bệnh nhân đó cũng xác định dương tính với Ebola. Ngày 7/10/2014, thêm một ca bệnh được báo cáo ở Tây Ban Nha. Tại Cộng hòa dân chủ Congo, tính đến ngày 9/10/2014 đã có 68 ca bệnh Ebola, 49 trường hợp tử vong được báo cáo, đợt dịch này không liên quan đến sự bùng nổ hiện nay của Ebola ở Tây Phi.

      Cập nhật đến ngày 22/10/2014, có 9915 ca bệnh, 5481 ca được xác định chẩn đoán, 4555 trường hợp tử vong.



      Các quốc gia có ca bệnh Ebola

      Các quốc gia bệnh đang lây lan rộng rãi
      Guinea
      Liberia
      Sierra Leone
      CHDC Congo
      Các quốc gia (khu vực bị ảnh hưởng) mức độ lây lan nhỏ
      Nigeria (Port Harcourt and Lagos)
      Tây Ban Nha (Madrid)
      Mĩ (Dallas, Texas)
      Quốc gia (khu vực bị ảnh hưởng)
      Senegal (Dakar)

      Lịch sử bệnh Ebola và chủng virus được phân lập tại Châu Phi từ năm 1976-2014

      Quốc gia
      Vùng
      Số ca bệnh
      Số tử vong
      Chủng virus
      Năm
      Nhiều quốc gia
      Nhiều nơi
      9915*
      4555*
      Zaire ebolavirus
      2014
      Uganda
      Quận Luwero
      6
      3
      Sudan ebolavirus
      2012
      CHDC Congo
      Vùng Isiro
      36
      13
      Bundibugyo ebolavirus
      2012
      Uganda
      Quận Kibaale
      11
      4
      Sudan ebolavirus
      2012
      Uganda
      Quận Luwero
      1
      1
      Sudan ebolavirus
      2011
      CHDC Congo
      Luebo
      32
      15
      Zaire ebolavirus
      2008
      Uganda
      Bundibugyo
      149
      37
      Bundibugyo ebolavirus
      2007
      CHDC Congo
      Luebo
      264
      187
      Zaire ebolavirus
      2007
      Nam Sudan
      Yambio
      17
      7
      Zaire ebolavirus
      2004
      CHDC Congo
      Mbomo
      35
      29
      Zaire ebolavirus
      2003
      CH Congo
      Mbomo
      143
      128
      Zaire ebolavirus
      2002
      CH Congo
      Không rõ
      57
      43
      Zaire ebolavirus
      2001
      Gabon
      Libreville
      65
      53
      Zaire ebolavirus
      2001
      Uganda
      Gulu
      425
      224
      Zaire ebolavirus
      2000
      Nam Phi
      Johannesburg
      2
      1
      Zaire ebolavirus
      1996
      Gabon
      Booue
      60
      45
      Zaire ebolavirus
      1996
      Gabon
      Mayibout
      37
      21
      Zaire ebolavirus
      1996
      CHDC Congo
      Kikwit
      315
      250
      Zaire ebolavirus
      1995
      Bờ biển Ngà
      Tai Forest
      1
      0
      Taï Forest ebolavirus
      1994
      Gabon
      Mekouka
      52
      31
      Zaire ebolavirus
      1994
      Nam Sudan
      Nzara
      34
      22
      Sudan ebolavirus
      1979
      CHDC Congo
      Tandala
      1
      1
      Zaire ebolavirus
      1977
      Nam Sudan
      Nzara
      284
      151
      Sudan ebolavirus
      1976
      CHDC Congo
      Yambuku
      318
      280
      Zaire ebolavirus
      1976
      * số liệu cập nhật đến ngày 22/10/2014



      Cho đến nay, các nhà nghiên cứu cho rằng chưa thấy xuất hiện chủng virus đột biến làm thay đổi động lực cũng như phương thức lây truyền của virus. Nhưng diễn biến bệnh dịch vẫn đang rất phức tạp, có nguy cơ lây lan toàn thế giới nói chung, cũng như xâm nhập vào nước ta nói riêng. Do vậy chúng tôi xin tóm lược dưới đây một số nội dung cơ bản về bệnh dịch bệnh Ebola từ dấu hiệu và triệu chứng, phương thức lây truyền, cách thức chẩn đoán, phòng ngừa và điều trị bệnh.

      1. Dấu hiệu và triệu chứng

      Triệu chứng của bệnh Ebola bao gồm:

      - Sốt

      - Đau đầu

      - Đau cơ

      - Suy nhược

      - Tiêu chảy

      - Nôn

      - Đau bụng thượng vị

      - Xuất huyết (chảy máu hoặc bầm tím dưới da)

      Triệu chứng có thể xuất hiện sau 2-21 ngày phơi nhiễm với Ebola, nhưng trung bình khoảng 8-10 ngày.

      Quá trình hồi phục phụ thuộc vào chăm sóc hỗ trợ y tế tốt và đáp ứng miễn dịch của người bệnh. Người khỏi bệnh Ebola sẽ có kháng thể trong ít nhất 10 năm.

      2. Lây truyền

      Bởi vì vật chủ tự nhiên của virus Ebola chưa được xác định rõ, cách thức virus xuất hiện lần đầu tiên ở người khi bắt đầu bùng phát bệnh là không rõ. Tuy nhiên, các nhà nghiên cứu tin rằng bệnh nhân đầu tiên bị nhiễm bệnh thông qua tiếp xúc với một động vật bị nhiễm bệnh.

      Ebola lây qua tiếp xúc trực tiếp, qua da bị tổn thương hay niêm mạc mắt, mũi, miệng với:

      - Máu hoặc dịch cơ thể (nước tiểu, nước bọt, mồ hôi, phân, chất nôn, sữa mẹ, tinh dịch) của người bệnh Ebola

      - Vật dụng y tế (như bơm, kim tiêm) nhiễm bẩn.

      - Động vật bị nhiễm bệnh.

      Ebola không lây truyền qua không khí, nước, hoặc thức ăn. Tuy nhiên ở Châu Phi, Ebola có thể lây truyền khi xử lí thịt thú rừng (động vật hoang dã săn bắt được) và tiếp xúc với dơi nhiễm bệnh. Không có bằng chứng cho rằng muỗi hay các côn trùng khác có thể truyền virus Ebola. Chỉ động vật có vú (ví dụ: con người, dơi, khỉ) có khả năng lây nhiễm và truyền bệnh Ebola.

      Nhân viên y tế, gia đình và bạn bè tiếp xúc gần với bệnh nhân Ebola là những đối tượng nguy cơ cao nhất bởi vì họ có thể tiếp xúc với máu, dịch tiết từ người bệnh.

      Trong đợt bùng phát của Ebola, bệnh có thể lan truyền nhanh chóng trong các cơ sở y tế (như phòng khám hay bệnh viện). Phơi nhiễm với Ebola có thể xảy ra trong cơ sở y tế khi nhân viên y tế mặc trang phục bảo hộ không đạt chuẩn, bao gồm khẩu trang, áo choàng, găng tay và kính mắt.

      Những thiết bị y tế chuyên dụng (thích hợp cho dùng 1 lần, nếu có thể) nên được sử dụng cho các nhân viên y tế chăm sóc bệnh nhân. Vệ sinh và xử lí các vật dụng như bơm kim tiêm cũng rất quan trọng. Nếu vật dụng không phải là dùng một lần thì nhất thiết chúng phải được tiệt trùng trước khi sử dụng lại. Nếu các trang thiết bị không được khử trùng đầy đủ, sự lây truyền virus có thể tiếp tục và mở rộng đợt bùng phát bệnh.

      Một khi ai đó hồi phục bệnh, họ không còn có thể lây truyền virus. Tuy nhiên, Ebola vẫn được tìm thấy trong tinh dịch 3 tháng sau khi bị bệnh. Kiêng quan hệ tình dục, bao gồm cả quan hệ tình dục bằng miệng được khuyên ít nhất sau 3 tháng. Nếu không kiêng cữ được, bao cao su có thể giúp phòng lây truyền của bệnh.



      3. Nguy cơ phơi nhiễm

      Virus Ebola được tìm thấy ở vài quốc gia Châu Phi. Ebola lần đầu tiên được phát hiện vào năm 1976 gần sông Ebola, nơi bây giờ thuộc Cộng hòa dân chủ Congo. Kể từ đó, nhiều đợt bùng phát Ebola ở người xuất hiện lẻ tẻ ở Châu Phi.

      Nguy cơ

      Nhân viên y tế trực tiếp chăm sóc cho bệnh nhân Ebola, gia đình và bạn bè tiếp xúc gần với bệnh nhân là những đối tượng nguy cơ cao nhất bởi vì họ có thể tiếp xúc với máu và dịch tiết của người bệnh. Chúng ta cũng có thể bị nhiễm Ebola sau khi tiếp xúc với động vật hoang dã nhiễm bệnh, ví dụ như ở Châu Phi, lây nhiễm Ebola có thể xảy ra sau khi tiếp xúc với dơi nhiễm bệnh. Virus cũng có thể lây truyền qua tiếp xúc với vật dụng nhiễm bẩn (ví dụ như quần áo, bộ đồ giường, bơm kim tiêm sắc nhọt hoặc trang thiết bị y tế)



      4. Phòng bệnh

      Cho tới nay, chưa có loại vaccine cho Eloba nào được Cục quản lí thực phẩm và dược phẩm Hoa Kỳ (FDA) chấp thuận.

      Nếu bạn đi du lịch tới nơi hoặc vùng bị ảnh hưởng bởi dịch Ebola, bạn phải cam đoan các điều sau:

      - Thực hành vệ sinh cẩn thận, ví dụ bạn rửa tay với xà phòng và nước hoặc cồn sạch sẽ và tránh tiếp xúc với máu và dịch tiết cơ thể.

      - Không được cầm nắm vào các vật có thể đã tiếp xúc với máu và dịch của người bệnh (ví như quần áo, bộ đồ giường, kim tiêm và thiết bị y tế)

      - Tránh mai táng hoặc nghi lễ chon cất mà yêu cầu phải cầm nắm thi thể người đã chết bởi Ebola.

      - Tránh tiếp xúc với dơi và động vật linh trưởng hoặc máu, dịch tiết hoặc thịt sống từ những động vật này.

      - Tránh các bệnh viện ở Tây Phi, nơi bệnh nhân Ebola đang điều trị.

      - Sau khi bạn trở về từ vùng dịch, cần theo dõi tại nhà 21 ngày, nếu có bất kì triệu chứng của Ebola nào thì ngay lập tức phải đến khám tại các cơ sở y tế chuyên khoa.

      Nhân viên y tế tiếp xúc với bệnh nhân Ebola cần theo những bước sau:

      - Mặc trang thiết bị bảo hộ gồm khẩu trang, găng tay, áo choàng, kính bảo vệ mắt.

      - Thực hành đúng các bệnh pháp kiểm soát nhiễm khuẩn và khử trùng.

      - Cách ly bệnh nhân Ebola với các bệnh nhân khác.

      - Tránh tiếp xúc trực tiếp với tử thi của người chết bởi Ebola.

      - Thông báo quản lí bệnh viện biết nếu bạn đã có tiếp xúc với máu hoặc dịch cơ thể, phân, nước bọt, nước tiểu, chất nôn, tinh trùng của người bệnh Ebola. Virus có thể xâm nhập vào cơ thể bạn qua da tổn thương hay niêm mạc không được bảo vệ như mắt, mũi, miệng.

      5. Chẩn đoán

      Chẩn đoán Ebola ở một người vừa nhiễm chỉ vài ngày là khó khăn, bởi vì những triệu chứng ban đầu, ví dụ như sốt, là không đặc hiệu và thường được xảy ra ở những bệnh hay gặp như sốt rét hay thương hàn.

      Tuy nhiên, nếu một người có triệu chứng sớm của Ebola và đã có tiếp xúc với máu hoặc dịch cơ thể từ người bệnh Ebola, tiếp xúc với vật dụng nhiễm bẩn với máu và dịch của người bệnh Ebola, hoặc tiếp xúc với động vật nhiễm bệnh. Họ nên được cách ly và báo cáo với chuyên gia y tế. Bệnh phẩm được thu thập để xét nghiệm xác chẩn chẩn đoán.

      Các xét nghiệm được dùng trong chẩn đoán bao gồm:

      Thời gian nhiễm bệnh
      Xét nghiệm
      Trong vài ngày sau những triệu chứng đầu tiên
      - IgM ELISA
      - PCR
      - Phân lập virus
      Giai đoạn sau hoặc sau khi bệnh hồi phục
      - IgM and IgG
      Xác định ở những bệnh nhân đã tử vong
      - Hóa mô miễn dịch
      - PCR
      - Phân lập virus

      6. Điều trị

      Hiện không có vaccine hay thuốc kháng virus đặc hiệu cho Ebola được FDA chấp thuận.

      Điều trị chủ yếu là điều trị triệu chứng của bệnh Ebola. Các can thiệp cơ bản sau đây, nếu được sử dụng sớm có thể cải thiện rõ ràng cơ hội sống sót:

      - Cung cấp dịch truyền tĩnh mạch và cân bằng điện giải

      - Duy trì ổn định ô-xy và huyết động

      - Điều trị nhiễm trùng khác nếu có.

      Thử nghiệm vaccine và điều trị cho bệnh Ebola đang được phát triển, nhưng những phương pháp chưa được kiểm tra đầy đủ về hiệu quả và mức độ an toàn.

      Hồi phục bệnh Ebola phụ thuộc vào điều trị hỗ trợ tốt và đáp ứng miễn dịch của người bệnh. Người bệnh Ebola phục hồi có đáp ứng miễn dịch ít nhất 10 năm hoặc có thể lâu hơn. Đến nay vẫn chưa rõ người khỏi bệnh Ebola sẽ có miễn dịch suốt đời hay có có thể bị nhiễm bệnh nếu nhiễm chủng virus Ebola khác. Vài trường hợp khỏi bệnh kèm theo các biến chứng lâu dài về khớp và thị lực.

      ThS. BS. Ngô Chí Cương1

      1 Khoa Truyền nhiễm, Bệnh viện Bạch Mai
      Nguồn: Ebola Hemorrhagic Fever | CDC

      Comments Leave Comment

      Click here to log in

      Lắp ráp các hình ảnh như bạn nhìn thấy ở góc trên bên phải của hình dưới

       
       
      Tin khác